«Εμένα η ψυχή μου είναι στο Ρέθυμνο, όλη μέρα ανοίγω τα μάτια μου, κατηφορίζω από πάνω από τη Φορτέτζα και κατεβαίνω το Μακρύ Στενό και πάω στο σπίτι μου που ήτανε στο μακρύ Στενό, Νικηφόρου Φωκά τριανταδύο. Εκεί ήτανε το σπιτάκι μου, εκεί έμεινα, εκεί ζούσα. Εκεί είμαι όλη μέρα. Όλη μέρα είμαι εκεί».
Συνέντευξη στον Γρηγόρη Παπαδογιάννη
Βρέχει και βρέχομαι περπατώντας στους δρόμους του Μετς. Η μηχανή με άφησε στη μέση του δρόμου και της βροχής και τώρα τρέχω για να προλάβω. Αυτό που με πειράζει περισσότερο δεν είναι που βρέχομαι, είναι που έχω ραντεβού με έναν πολύ σημαντικό άνθρωπο για την πρώτη συνέντευξη και βασικό θέμα του περιοδικού. Μεγάλη μας τιμή να μιλήσει κάποιος με το δικό του πνευματικό του μέγεθος με μόνο εχέγγυο δυό κουβέντες που είπαμε από το τηλέφωνο. Κι εγώ θα πάω και βρεγμένος και αργοπορημένος. Αυτό με νοιάζει, κι όταν φτάνω επιτέλους έξω από την πόρτα προσπαθώ μάταια να συμμαζέψω τα ασυμμάζευτα της εμφάνισης μου.
Ο Νίκος Μαμαγκάκης με υποδέχεται και μου ζητάει συγνώμη για την ακαταστασία στο δωμάτιο –ένα κλασικό δωμάτιο με την υπέροχη αταξία του μουσικού δημιουργού. Δίπλα μου, στον καναπέ, βλέπω κομμάτια από καλάμια, ένα είδος κινέζικου καλαμιού όπως μου εξηγεί, που ο ίδιος μεταμορφώνει σε μουσικό όργανο –αυλό. Έτσι αρχίζει μια συνομιλία που θα σταματήσει έπειτα από δυό ώρες αλλά δεν θα τελειώσει. Και δεν θα τελειώσει γιατί είναι τόσα πολλά αυτά που ακόμη θέλω να τον ρωτήσω. Πολύ περισσότερα απ’ όσα είχα στο μυαλό μου όταν χτυπούσα το κουδούνι. Ποταμός, αυτή είναι η λέξη που τον χαρακτηρίζει. Ένας ποταμός γνώσης, λεβεντιάς, περηφάνιας και ψυχικής δύναμης είναι ο Νίκος Μαμαγκάκης και σε παρασέρνει βουτώντας σε, σε μια πραγματική αγαλλίαση. Ποιος να σκεφτεί μετά τη βροχή; Και ποιος να κάνει μια συμβατική συνέντευξη με ερωτήσεις και απαντήσεις; Εκείνος μιλούσε, εγώ που και που κάτι έλεγα και απλά αισθανόμουνα τυχερός που ήμουν εκεί. Κι εσείς το ίδιο πιστεύω θα νιώσετε όταν διαβάσετε τις παρακάτω γραμμές.
- Ξέρω ότι φτιάξατε ξανά και κυκλοφορήσατε όλα σας τα έργα σε δική σας πια εταιρεία…
- Αναβίωσα όλα τα σιντί μου, τα είκοσι τόσα σιντί που είχα κάνει σε μια εταιρεία, η οποία τα είχε εκμεταλλευτεί με άσχημο τρόπο, τα αναβίωσα και έκανα άλλα σαράντα, εξήντα σιντί. Μεταξύ αυτών είναι και οι όπερες και ο Ερωτόκριτος, για μεγάλη ορχήστρα, γιατί η όπερα είχε κυκλοφορήσει πολύ, η Ερωφίλη βέβαια, για μεγάλη συμφωνική ορχήστρα, με καλούς, πάρα πολύ καλούς, σπουδαίους τραγουδιστές, που την είχαν εκτελέσει πριν τέσσερα χρόνια στο Ηρώδειο και όλα μου σχεδόν τα φτηνά πράγματα που έχω κάνει στη ζωή μου. Και θέλω να σας πω ότι είναι σε όλα τα δισκάδικα, όμως είναι αυτή η φοβερή ατιμία που συμβαίνει σε βάρος των δημιουργών, να μπορεί κανείς με την τεχνολογία να κλέβει το μόχθο του άλλου. Εγκληματικό πράγμα.
- Μιλάτε βέβαια για το παράνομο «κατέβασμα» μουσικής από το ίντερνετ…
- Εκεί βγαίνει όλη η συσσωρευμένη ανηθικότητα και κλεπτομανία των ανθρώπων. Έλα μωρέ, σου λέει ο άλλος. Μια φορά είχα πάει μάρτυρας σε μια δίκη και μου λέει ο εισαγγελέας, ελάτε τώρα κύριε Μαμαγκάκη, ένα τραγούδι είναι. Του λέω, δε μου λέτε κύριε εισαγγελέα, ξέρετε τι τρώω εγώ όταν γράφω ένα τραγούδι, έρχεστε να μου δώσετε να φάω τίποτε, μου λέει σας παρακαλώ, του λέω, δεν με παρακαλείτε, με προκαλείτε. Αυτό δείχνει ότι οι άνθρωποι αν δεν φοβόντουσαν το νόμο θα έκαναν τα πάντα. Δεν είμαι απαισιόδοξος αλλά κάτι τέτοια αποκαρδιώνουν τους δημιουργούς. Γιατί να κάνεις ένα σιντί;
- Πού βρίσκετε λοιπόν τη δύναμη, όχι μόνο να συνεχίζετε, αλλά να κατασκευάζετε μουσικά όργανα, να δημιουργείτε έργα, αλλά και να ξανακοιτάτε πάλι τα προηγούμενα;
- Έχεις δίκιο όπως το λές, αλλά τώρα τελευταία δεν την έχω πια αυτή τη δύναμη…
- Ε, πως δεν την έχετε… Βλέπω εδώ και ακούω για τόσα πράγματα…
- Είναι δεκαέξι χρόνια τώρα που παλεύω να τα αναβιώσω και η αναβίωση δεν μου πήρε τίποτε, ήταν είκοσι σιντί μόνο, μιλάμε για έξήντα σιντί και μιλάμε για όπερες, όταν μιλάμε για όπερες σημαίνει χτίζω μια μεγάλη ορχήστρα, μια μεγάλη συμφωνική, παίρνοντας τους καλύτερους που ‘χει η χώρα. Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να πληρωθούν, χρειάζονται λεφτά. Και δεν πήρα από πουθενά λεφτά.
- Ξέρω ότι δεν αναζητήσατε καν χορηγίες…
- Να σου πω συγκεκριμένα. Ωνάσειο. Μου είπε ο Παπαδημητρίου, που είναι και συμμαθητής μου. Μαέστρο, γράψε ένα γράμμα και εγώ θα πω, έγραψε το γράμμα ο μαέστρος, δώστε του τα λεφτά. Εμένα φίλος μου ήταν ο πατέρας του, ο Στέλιος Παπαδημητρίου. Του λέω, πάνω στα ζοριλίκια μου, ναι έχεις δίκιο, θα το γράψω το γράμμα. Δεν το έγραψα ποτέ. Ο άλλος ο φίλος μου, ο Γιώργης ο Βαρδινογιάννης, μου λέει θα σου δώσωμε ότι θέλεις. Δε θέλω.
- Είναι μια αποκοτιά όπως το καταλαβαίνω εγώ…
- Δε θέλω, γιατί; Τώρα, κύριε Παπαδογιάννη, το’φταξα στο τέλος. Τώρα και να βρεθεί ένας να μου δώσει πενταροδεκάρες, τι να τα κάνω. Υπάρχει ξέρεις αυτός ο φοβερός κίνδυνος να γίνεις ρεζίλι των σκυλιών. Γι’ αυτό λέω, καλύτερα μοναχός σου…Τώρα όμως ζορίστηκα πολύ. Έκανα ένα δάνειο σε γερμανική τράπεζα. Δεν θέλω πάντως ούτε χορηγίες ούτε οφίκια. Δεν θέλω οφίκια ούτε οι διακρίσεις με ενδιαφέρουν, μ’ ενδιαφέρει να γίνουν αυτά καλά. Είναι η Οδύσσεια του Ομήρου που την έχω και την παλεύω τόσα χρόνια, σ’ αυτήν την εκπληκτική μετάφραση του Γιώργου Ψυχουντάκη, Ασηγωνιώτη μπρουτάλ ποιητή, για τον οποίο είπε ο Στυλιανός Αλεξίου, «όσοι μεταφράσανε Όμηρο πριν από τον Ψυχουντάκη, κρίμα που την μεταφράσανε», συμπεριλαμβανομένου και του Καζαντζάκη και του Κακριδή. Το μετάφρασε στη γλώσσα του Ερωτόκριτου, ο αθεόφοβος. Και το «άνδρα μοι ένεπε, μούσα πολύτροπο» το λέει: «Άρχιξε μούσα να μιλείς, να βγάλεις μελωδία, ψάλλε τον άνδρα που ‘καψε, την ιερή την Τροία…» Θέλω να σου πω, μια γλώσσα εντελώς βατή, καθημερινή, μια ροή αφάνταστη, άμα διαβάσεις αυτό και διαβάσεις και τις άλλες μεταφράσεις το καταλαβαίνεις.
ΜΟΥΣΙΚΗ ΦΤΙΑΧΝΩ, ΖΩΗ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ
- Η ζωή σας πάντως είναι γεμάτη από μουσική…
- Η μουσική είναι κάτι που πρέπει να κάτσεις μόνος σου, να το σκαρώσεις, αν θες, να μεταχειριστούμε μια λέξη κρητικιά. Η μουσική είναι η ίδια η ζωή και εγώ όπως ζω άρρητα δεμένη είναι και η μουσική. Δουλεύω, κάνω ό,τι μπορώ και τελικά αυτό καταντάει μια μονομανία γιατί αμφιβάλλω τώρα τελευταία αν μπορώ να κάνω τίποτε άλλο παρά μόνο μουσική. Και να σκέφτομαι μουσικά.... Τις νύχτες βασανίζομαι από ακούσματα, όχι απαραίτητα καλά ακούσματα, μη φανταστείτε, υπάρχουν και κακά ακούσματα…
- Μα, κύριε Μαμαγκάκη, χωρίς μονομανία, χωρίς εμμονή, με την καλή της έννοια, πώς θα μπορούσε κανείς να μπει και ν’ αντέξει στην περιπέτεια της έμπνευσης και της δημιουργίας;
- Τέτοια διλήμματα υπάρχουν αλλά δεν ξέρω αν μπορεί να τα απαντήσει κανείς. Και να τα απαντήσει κανείς και εύκολα. Γιατί υπάρχουν ας πούμε… ότι πρέπει κανείς να υποφέρει για να γράψει (γελάει λίγο). Πρέπει κανείς να υποφέρει; Πρέπει κανείς…; Θαρρώ πως τελικά τίποτα δεν πρέπει. Εγώ πιστεύω ότι υπάρχει μια μυστική ουσία που διέπει τα πράγματα… και ότι ο Θεός κάποια στιγμή, σου κάνει έτσι, σου κάνει, αμόλα, φύγε… θα μου πεις, μεταφυσική; Ξέρω κι εγώ, βρε κουμπάρε, όπως έλεγα στον Γκάτσο: Για πες μου του έλεγα, γιατί εσύ ξεκίνησες μ’ αυτόν μαζί, σπουδάσατε τα ίδια πράγματα, έχετε το ίδιο ύψος, το ίδιο πάθος, ό,τι θέλεις. Κι εσύ φτιάχνεις ένα στίχο και είναι καλός και ο άλλος φτιάχνει ένα στίχο και… ξερνάς. Μπορείς να μου το εξηγήσεις με την απλή ανθρώπινη λογική, ξέρεις υπάρχει και η χοντροκομένη λογική, τελικά αυτή υπάρχει μόνο, αλλά εγώ λέω, επειδή είμαι λίγο κυνικός, μπορείς να μου εξηγήσεις γιατί; Μπορείς να μου εξηγήσεις γιατί ο ένας πήγε και σπούδασε και έκανε έδειξε και ο Βασίλης Τσιτσάνης ούτε σπούδασε ούτε τίποτα και έκατσε και σκάρωσε σαράντα μελωδίες που θα υπάρχουν όσο υπάρχουν άνθρωποι; Υπάρχει λοιπόν μια μυστική ουσία ή δεν υπάρχει;
